Czy magazyn może mieć życiorys? Rozmowa z Michałem Choińskim, autorem książki “New Yorker. Biografia pisma, które zmieniło Amerykę”.
Właśnie mijają dwa lata od premiery książki Michała Choińskiego “New Yorker. Biografia pisma, które zmieniło Amerykę”. Ta znakomita książka cieszy się wciąż niebywałym zainteresowaniem i nic dziwnego, bowiem wnikliwie i z pasją opowiada historię stuletniego kultowego magazynu, który dziś jest synonimem świetnego dziennikarstwa, skrupulatnej pracy edytorskiej i bezkompromisowej etyki członków redakcji.
Autor książki, Michał Choiński jest badaczem literatury i kultury amerykańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie kieruje Zakładem Studiów Amerykańskich. Ma na swoim koncie wiele esejów i artykułów kytycznych, które m.in. na łamach „Mississippi Quarterly” oraz „Los Angeles Review of Books”. Jego ostatnia wizyta w Nowym Jorku była związana z kolejnym interesującym projektem badawczym – historią książek zakazywanych i objętych zakazami w Stanach Zjednoczonych, a wynikiem naszego spotkania jest poniższy wywiad.

Naszą rozmowę chciałabym zacząć nieco przewrotnie. Jaka jest najlepsza historia o „New Yorkerze”, której nie umieściłeś w książce, a którą usłyszałeś, kiedy zbierałeś do niej materiały?
Sporo jest takich rzeczy, których nie umieściłem w maszynopisie. Od początku chcieliśmy ze Znakiem wydać książkę przystępną dla czytelników. W przypadku tygodnika, który ma sto lat, łatwo wpaść w pułapkę pisania o wszystkim. Wystarczy pomyśleć, ile było ważnych reportaży, które zmieniały debatę polityczną i społeczną w Stanach. A do tego dochodzą znane teksty literackie i okładki, które również stały się częścią historii tygodnika. Razem z moim redaktorem prowadzącym musieliśmy zdecydować, że część tej niezwykle rozbudowanej opowieści po prostu pominiemy. Nie chcieliśmy, żeby książka miała pięćset czy sześćset stron. W szczególności można było napisać więcej o wątkach polskich. Są one w książce obecne, czy to za sprawą wiersza Adama Zagajewskiego, który ukazał się po zamachach 11 września, czy opowiadań Olgi Tokarczuk i Stanisława Lema. A przecież jest jeszcze sporo do opowiedzenia.
Myślę też, że gdyby książka doczekała się wznowienia, chciałbym poświęcić więcej miejsca relacji Donalda Trumpa z „New Yorkerem”. Mam na myśli choćby głośny, obszerny esej Marka Singera „Trump Solo” z 1997 roku. Ciekawie czyta się go po trzech dekadach, kiedy Donald Trump jest prezydentem. I muszę ci wyznać, że nawet planowałem – i napisałem – rozdział o Trumpie i „New Yorkerze”. Ze względów produkcyjnych nie wszedł do książki, ale w skróconej wersji ukazał się później jako esej w „Tygodniku Powszechnym”. To jedna z tych historii, do których chętnie jeszcze bym wrócił.
Kiedy pytałam cię o najciekawszą czy najlepszą historię o „New Yorkerze”, której nie ma w twojej książce, przyznam, że po cichu spodziewałam się czegoś bardziej zaskakującego, może nawet kontrowersyjnego. Czegoś, co jest zarazem pewnego rodzaju tajemnicą. Wszyscy o niej wiedzą, ale rzadko mówi się o niej głośno.
Takich historii jest sporo, bo o „New Yorkerze” można mówić na wiele sposobów. Można spojrzeć na tygodnik z perspektywy dziennikarskiej albo historycznoliterackiej. Mnie ta druga perspektywa przyszła dość naturalnie, bo jestem historykiem literatury i prowadzę zajęcia z historii literatury amerykańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Najbardziej interesował mnie więc sposób, w jaki „New Yorker” wpisuje się w zmieniającą się rzeczywistość amerykańską i jak ją współtworzy. Te historie, o których mówiłaś, też są częścią tej opowieści. Historia pisma to również historia gwałtownych przemian na rynku mediów. Przez wiele dekad tygodnik był dla piszących czymś w rodzaju świętego Graala. Publikacja w „New Yorkerze” oznaczała spełnienie marzeń pisarskich, ale podobnie było w przypadku twórców rysunków satyrycznych i okładek. Choćby dla Sylvii Plath pismo było wyznacznikiem sukcesu literackiego. Bardzo przeżywała to, że redaktorzy działu poezji długo nie przyjmowali jej wierszy. Wokół tak trudno dostępnej instytucji z czasem zaczął narastać mit. Do dziś kojarzy mi się ze znajdującą się wysoko nad Times Square redakcją, do której niełatwo było się dostać.
Mówiło się, że tygodnik stracił nieco kontakt z rzeczywistością. To zaczęło się zmieniać w 1992 roku, kiedy z „Vanity Fair” przeszła Tina Brown. Zmieniła dynamikę tygodnika i utorowała drogę Davidowi Remnickowi, którego wówczas zatrudniła jako młodego reportera, a który później objął stanowisko redaktora naczelnego. Zmianę widać było chociażby po okładkach, które za czasów Tiny Brown chętniej podejmowały tematy budzące spory. Słynny „Pocałunek” Arta Spiegelmana przedstawia czarną kobietę i chasydzkiego Żyda. Sam Spiegelman mówił, że miał to być walentynkowy poradnik dla Nowego Jorku. Okładka ukazała się w lutym 1993 roku, w następstwie gwałtownych zamieszek między społecznością żydowską a czarnymi mieszkańcami brooklyńskiej dzielnicy Crown Heights, w większości pochodzenia karaibskiego. Wywołała sporo emocji i dobrze pokazuje, jak zmienił się sposób, w jaki tygodnik zabierał głos w sprawach dotyczących miasta.
Wspomniałeś o micie. Zbierając materiały, rozmawiałeś z Davidem Remnickiem, Adamem Gopnikiem i wieloma innymi osobami, które współtworzą legendę „New Yorkera”. To przecież pismo, które w ciągu tych stu lat nie tylko zapisało się w historii, ale też stało się żywą legendą. Czy miałeś czasem poczucie, że twoi rozmówcy, opowiadając historię redakcji, zarazem budują jej mit? Jak jako badacz odróżniałeś to, co rzeczywiście działo się w redakcji, od tego, jak jej członkowie chcą ją widzieć i pamiętać?
To ciekawe pytanie, ponieważ dotyka podstaw mojej pracy. Zajmuję się naukowo zjawiskami i mitami kultury. Bardzo mnie ciekawi sposób, w jaki opowieści się zapętlają i stają się opowieściami o samych sobie.
Trochę tak dzieje się z „New Yorkerem”. To bardzo rozpoznawalna marka i widać to choćby po tym, jak wiele różnych form przybiera jej obecność w kulturze. Pismo ma podcasty, publikuje filmy krótkometrażowe, które zdobywają Oscary. W 2026 roku nagrodę dostał film „Two People Exchanging Saliva”. Każdej jesieni odbywa się festiwal „New Yorkera” z rozbudowanym programem. A na ulicach Nowego Jorku, Krakowa czy Berlina można spotkać ludzi z torbami z charakterystycznym logo pisma, którą zaprojektował Rea Irvin, pierwszy dyrektor artystyczny „New Yorkera”, w czasie, gdy tygodnik dopiero się rodził ponad sto lat temu.
Przede wszystkim jednak widać organiczny związek między „New Yorkerem” a mitem samego miasta. Tygodnik czerpie z rozmaitych opowieści o Nowym Jorku, ale też z tego, jak miasto funkcjonuje w wyobraźni ludzi, którzy znają je przede wszystkim z kultury popularnej. Miasto kojarzy nam się z niezwykle żywą przestrzenią, do której wciąż wracają filmy, gry karciane czy komputerowe. Ten związek ma fundamentalne znaczenie dla mitologii pisma. „New Yorker” sam stał się mitem, a zarazem jest nierozerwalnie związany z mitem miasta, z którego wyrósł. U początków pisma była przecież chęć celebrowania tego, co w Nowym Jorku wyjątkowe, uważnego przyglądania się miastu. Zdarzało się, że przeradzało się to w zapatrzenie w Nowy Jork.
Ważny był rok 1946, kiedy ukazała się „Hiroszima”, przełomowy reportaż Johna Herseya. Ten tekst otworzył „New Yorkera” na świat. W kolejnych latach widzimy, jak tygodnik wychodzi poza Manhattan i jak z czasem zaczyna z pewną ironią podchodzić do własnej fascynacji Nowym Jorkiem. A wracając bezpośrednio do twojego pytania, wiele osób, z którymi rozmawiałem, w naturalny sposób czuło się częścią tego mitu i jednocześnie go współtworzyło.
David Remnick, obecny redaktor naczelny, mówił mi na przykład o tym, jak duży wpływ miał Joseph Mitchell na jego własny styl pisania. Mitchell był słynnym eseistą „New Yorkera.” W latach 30. i 40. pisał teksty, które na trwałe weszły do historii pisma. To ciekawe, że sam pochodził z amerykańskiego Południa, a stał się jednym z wielkich opowiadaczy Nowego Jorku – interesowały go nie elity w drapaczach chmur, ale ludzie z marginesu, z miejskich zaułków. I to też jest dla mnie ważny element tożsamości tygodnika. Wiele osób, które współtworzyły jego mit, przyjechało spoza miasta i opowiadało historie o złożoności Nowego Jorku.
Co ciekawe, Harold Ross, założyciel „New Yorkera”, pochodził z Kolorado. Jane Grant, jego żona, która współtworzyła tygodnik, była mocno związana z Europą. Podobnie jest wśród osób, które tworzą „New Yorkera” w ostatnich dekadach. Françoise Mouly, redaktorka artystyczna, która odpowiada za dobór okładek, jest Francuzką. Richard Brody, znany krytyk filmowy pisma, ma silne związki z kulturą francuską. Inny krytyk filmowy, Anthony Lane, jest Anglikiem.
Widzimy więc, że Nowy Jork opisują ludzie, którzy często nie pochodzą z Nowego Jorku. To ciekawy paradoks, bo czują się częścią mitu „New Yorkera”, częścią jego tradycji. Jest jeszcze Adam Gopnik, który wychował się w Kanadzie i mocno utożsamia się z tradycją dziennikarską Josepha Mitchella. Oni wszyscy jednocześnie podtrzymują i tworzą ten mit. Myślę też, że wnoszą do niego świeże spojrzenie i dzięki nim tygodnik może zachować swój charakter, a zarazem nie zamyka się we własnym kręgu.
Z tego, co mówisz, wynika, że „New Yorker”, który niedawno obchodził ważną rocznicę…
Sto lat!
No właśnie, sto lat. To przecież bardzo dużo. Pismo musiało wypracować w tym czasie jakieś niepisane zasady, które pozwoliły mu przetrwać. Czy był w ciągu tego stulecia moment, kiedy „New Yorker”, ze swoją wyraźną osobowością, był bliski utraty tożsamości?
Tak, zdecydowanie. Takich momentów było kilka. Jeden z nich przypadł na początek lat 90., kiedy zmienił się rynek reklamy i reklamodawcy zaczęli ograniczać obecność w drukowanych tygodnikach. „New Yorker” bardzo długo czerpał znaczne dochody z reklam. Gdy weźmiesz do ręki egzemplarz z lat 70., zobaczysz, że jest gruby jak książka. Niewielkie kolumny tekstu chwilami trudno znaleźć pośród reklam bardzo drogich perfum, futer i innych luksusowych produktów. To były reklamy skierowane do zamożnych mieszkańców Manhattanu, kojarzyły się z elitami i dużymi pieniędzmi.
Odejście reklamodawców było wstrząsem. „New Yorker” musiał zmienić sposób funkcjonowania, a potem przyszło jeszcze przejście do świata cyfrowego. Wtedy David Remnick pokazał, że poza warsztatem reporterskim i pisarskim ma też wyczucie biznesowe. Warsztat budował w „The Washington Post”, gdzie pracował pod kierunkiem Bena Bradlee’ego, redaktora, za którego kadencji gazeta ujawniła aferę Watergate. Z kolei w „New Yorkerze” Remnick potrafił wykorzystać przywiązanie czytelników do pisma i okazał się świetnym biznesmenem, który nie bał się iść z duchem czasu. Model oparty na prenumeracie pomógł tygodnikowi przetrwać finansowo i jednocześnie zachować tożsamość.
Ludzie chcieli kupować „New Yorkera” i byli gotowi płacić za prenumeratę, bo wiedzieli, że znajdą w nim dobre teksty, świetne okładki i coś, co trudno znaleźć gdzie indziej. W ten sposób prenumerata pozwalała pismu utrzymać to, za co cenili je czytelnicy. Remnick dobrze wyczuł tę zależność. Tygodnik wszedł w XXI wiek z pomysłem na dalszy rozwój, choć ten pomysł nie od razu był w pełni ukształtowany. Od początku chodziło o to, by myśleć o przyszłości pisma. Nadal uważam za fenomen, że tygodnik o nakładzie obecnie rzędu 1,2 miliona egzemplarzy może drukować wiersze, reportaże i opowiadania, a na okładkach zamieszczać piękne, często ironiczne czy inspirujące ilustracje.
Gdybyś miał wybrać jedno słowo na określenie tego, co skłoniło cię do napisania książki, co by to było? Fascynacja, ciekawość badawcza, chęć zrozumienia fenomenu tygodnika? A może jeszcze coś innego?
Dorzuciłbym pewnie jeszcze kilka słów. Bezpośrednim impulsem była chęć odpoczynku od pisania o literaturze i kulturze amerykańskiego Południa. Przez wiele lat pracowałem nad książką, która ma się ukazać w przyszłym roku nakładem Louisiana State University Press. Jej tematem są literackie obrazy powrotów do domu na amerykańskim Południu. Przyznam, że szukałem dla siebie innego obszaru badań, innej przestrzeni do namysłu. Chciałem trochę odetchnąć od dusznej, pełnej duchów i groteski estetyki Południa. Dlatego spojrzałem w stronę Nowego Jorku. Akurat był to moment, kiedy na horyzoncie pojawiła się setna rocznica urodzin „New Yorkera”.
Stulecie było więc jeszcze jednym impulsem do napisania książki. A gdybym miał wybrać jedno słowo, powiedziałbym, że przede wszystkim była to ciekawość. Co takiego się wydarzyło, że tygodnik, który dał miejsce tak wielu przełomowym tekstom, ukazuje się nieprzerwanie od ponad stu lat? Myślę o „Hiroszimie” Herseya, „Cichej wiośnie” Rachel Carson, tekstach Ronana Farrowa, które pomogły ujawnić aferę Weinsteina, ale też o „Loterii” Shirley Jackson czy „Cat Person” Kristen Roupenian. Jak pismo zbudowało swoją markę i co pozwoliło mu utrzymać pozycję mimo przemian, o których rozmawialiśmy? Jak kształtuje życie literackie i kulturalne i jak potrafi je zmieniać? Właśnie to chciałem zrozumieć jako historyk literatury. Chciałem napisać opowieść o opowiadaniu historii.

Jak uważasz, czy w dzisiejszym klimacie społecznym, a przede wszystkim politycznym, można by opublikować reportaże takie jak „Hiroszima” czy „Cicha wiosna”?
Zajmuję się historią literatury, więc mogę odpowiedzieć z tej perspektywy. Trudniej mi ocenić stan prasy czy czasopism po obu stronach Atlantyku. Myślę jednak, że teksty o porównywalnej sile i znaczeniu kulturowym powstawały, powstają i nadal będą powstawać. Pytanie, w jakich warunkach. Wiele osób, z którymi rozmawiałem, zwracało mi uwagę na kryzys amerykańskiego dziennikarstwa. Między 2005 a 2024 rokiem w USA przestało ukazywać się prawie 3 tysiące wszelkiego rodzaju gazet i czasopism. O tym kurczeniu się rynku mówili zarówno David Remnick, jak i Jelani Cobb, który publikuje w „New Yorkerze” i jest dziekanem szkoły dziennikarstwa na Uniwersytecie Columbia. Widać go choćby po liczbie zamykanych tytułów prasowych. To pokazuje, jak wyraźnie rynek się kurczy. Kiedy zastanawiamy się, czy dziś mógłby ukazać się podobny tekst, trzeba też zapytać, jakie redakcje miałyby warunki do pracy nad nim.
To duży problem dla amerykańskiej prasy, ale chyba nie tylko amerykańskiej. W książce piszę o tym, że ludzie, którzy później trafiają do „New Yorkera”, „The Atlantic” czy „The New York Timesa”, muszą się gdzieś nauczyć zawodu. Często uczą się w niewielkich lokalnych redakcjach i tam budują warsztat. Prasa lokalna ma też ogromne znaczenie dla miejscowej polityki. Zwróciła mi na to uwagę zastępczyni Remnicka, Deirdre Foley-Mendelssohn. „New Yorker” przecież nie napisze o skorumpowanym burmistrzu małego miasta albo o aferze finansowej w małym hrabstwie w Massachusetts czy Kolorado. To zadanie lokalnych gazet. Kiedy ich ubywa, tracą na tym miejscowe społeczności, a duże tytuły tracą też miejsce, w którym następne pokolenie dziennikarzy może nauczyć się pisać.
Osobne pytanie, i to dla mnie zasadnicze, brzmi, na ile ma dziś sens wydawanie czasopism na papierze. Ta dyskusja toczyła się i wciąż się toczy, także w „New Yorkerze”. Każdy jego numer jest dla mnie małym dziełem sztuki. Liczy się okładka, pieczołowitość, z jaką projektuje się wydanie, dobór autorów i rysunków. Kiedy powstaje nowe pismo, trzeba zdecydować, na ile może sobie wypracować taki sposób działania i czy w ogóle ma wydawać wersję papierową. Część nowych tytułów od początku wybiera publikację wyłącznie w internecie.
Wróćmy do literatury. Czy zgodzisz się ze mną, że „New Yorker” przez lata decydował o tym, co i kogo warto czytać, a nawet o tym, kto zasługuje na miano ważnego pisarza?
Powiedziałbym, że miał na to istotny wpływ.
Znamy też historie, które budziły kontrowersje, choćby tę o Garcíi Márquezie. Jaką władzę ma redaktor „New Yorkera”, kiedy dostaje do ręki tekst? Czy pisarze, których teksty przejdą przez jego ręce, zawsze mają szansę zaistnieć i liczyć się na rynku literackim? I gdzie wtedy kończy się głos autora, a zaczyna głos „New Yorkera”? Czy istnieje coś takiego jak „newyorkeryzacja” pisarza?
To pytanie dotyka zasadniczej roli redaktora czy redaktorki. Sam o procesie doboru tekstów rozmawiałem dość szczegółowo z Deborah Treisman, która kieruje działem prozy „New Yorkera”. Jedną z dróg do publikacji są teksty nadsyłane z własnej inicjatywy, bez wcześniejszego zamówienia redakcji. Takich zgłoszeń są tysiące.
Osoba redagująca rzeczywiście ma pewną władzę. Ma wpływ na to, kto będzie miał szansę dotrzeć do szerszej publiczności i czyja opowieść zostanie usłyszana. To też duża odpowiedzialność i sporo pracy. Kiedy propozycji jest tak wiele, już samo znalezienie wśród nich tych najciekawszych jest trudne.
„New Yorker” ma wieloetapowy proces selekcji. Teksty najpierw czyta grupa asystentów i asystentek. Te, które zwrócą ich uwagę, trafiają do Deborah Treisman. Z tysiąca nadesłanych tekstów do redaktorki może trafić na przykład sześćdziesiąt. Potem zostaje kilka finałowych tekstów, a jeden trafia do druku. Wygląda to trochę tak, jakby „New Yorker” co tydzień organizował konkurs literacki. Można sobie wyobrazić, jak złożone jest od strony organizacyjnej przeprowadzenie takiego konkursu, zwłaszcza gdy trzeba to robić tydzień po tygodniu. Do tego dochodzi jeszcze redakcyjna „zamrażarka”. Trafiają tam dobre teksty, które czekają na odpowiedni moment publikacji.
Właśnie w ten sposób ukazał się wiersz Adama Zagajewskiego „Spróbuj opiewać okaleczony świat”. Wiersz był już w redakcji przed zamachami 11 września. Opublikowano go po zamachach i w tym nowym kontekście zabrzmiał inaczej. Trafił na moment, w którym szczególnie mocno poruszył czytelników tygodnika. Niespodziewanie stał się wyrazem żalu i żałoby, które odczuwali mieszkańcy Nowego Jorku.
Z tego, co mówisz, wynika, że redaktor ma dużą władzę?
Tak, redaktor ma dużą władzę, ale musi też prowadzić bardzo złożony proces selekcji. Od pierwszej lektury po wybór momentu publikacji jest wiele decyzji do podjęcia. W tym wypadku za władzą naprawdę idzie odpowiedzialność.
Podtytuł twojej książki brzmi „pismo, które zmieniło Amerykę”. A w jaki sposób Ameryka zmieniła „New Yorkera” i jak nadal go zmienia? To przecież ciągły proces. Na ile tygodnik sam decydował o kierunku tych zmian, a na ile musiał się do nich dostosować?
Każde pismo działa w zmieniającej się rzeczywistości politycznej i społecznej kraju. „New Yorker” rzeczywiście miał wpływ na to, jak w Stanach rozmawiano o ważnych sprawach. Przywołana wcześniej „Hiroszima” Herseya była reportażem, który zmienił debatę o drugiej wojnie światowej i broni atomowej. Z kolei „Cicha wiosna” Rachel Carson wpłynęła na amerykańskie przepisy dotyczące stosowania pestycydów. To kamienie milowe w rozwoju dziennikarstwa amerykańskiego.
Ale w tych przypadkach to „New Yorker” zmieniał Amerykę. Co z wpływem w drugą stronę?
To trochę tak, że zmiany, które wprowadzał „New Yorker”, same wynikały ze zmian w amerykańskim społeczeństwie. Pismo jest przecież częścią amerykańskiego ekosystemu społczno-intelektualnego i musi brać pod uwagę warunki, w jakich działa, także te ekonomiczne. Widać to choćby w tym, jak zareagowało na zmiany na rynku reklamowym, o których już mówiliśmy. Inną sprawą jest stopniowe otwieranie się na różnorodność głosów. W dziale prozy widać, jak współczesna debata o amerykańskiej tożsamości wpływa na dobór tekstów. Deborah Treisman mówiła mi w wywiadzie o pewnym stereotypie opowiadania z „New Yorkera” z lat 70., 80. czy początku lat 90. Bohaterem był zwykle biały mężczyzna z klasy średniej, który miał kłopoty w związku albo trudne relacje z sąsiadem, matką czy znajomym. To się wyraźnie zmieniło w miarę jak amerykańska kultura otwierała się na różnorodność i wielogłosowość. Na łamach tygodnika znalazło się więcej miejsca dla autorów i autorek z grup wcześniej słabiej reprezentowanych.
Przez lata „New Yorker” był przecież głosem wykształconej, wielkomiejskiej białej elity.
Tak, zdecydowanie. To się stopniowo zmienia. Ta zmiana ciągle trwa, ale jest już widoczna. I dla mnie to właśnie jeden z przykładów tego, jak współczesna Ameryka zmienia „New Yorkera”.
Czy uważasz w takim razie, że można mówić o wykluczeniu? Na ile to wyrafinowanie było siłą „New Yorkera”, a na ile formą społecznego wykluczenia?
Jednym i drugim. To wyrafinowanie, ten obraz dandysa, który przez monokl przygląda się motylowi, to zapatrzenie w Manhattan są zarazem grzechem założycielskim i błogosławieństwem „New Yorkera”. Ten paradoks od początku jest wpisany w charakter tygodnika. Mamy do czynienia z pismem satyrycznym, a jednocześnie aspiracyjnym. Wyobrażenie o tym, czym jest Nowy Jork i do czego można w nim aspirować, jest częścią tożsamości pisma. Jednocześnie przez długie dekady jego elitarność potrafiła zniechęcać. Dla części odbiorców „New Yorker” był osobliwy, może ciekawy, ale odległy.
Wspomniałeś o nakładzie „New Yorkera”. To z polskiej perspektywy ogromne liczby, zwłaszcza że u nas tytuły zmniejszają nakłady albo zupełnie znikają. Być może część nadrabia to w wydaniach elektronicznych, bo zmieniają się też nawyki czytelnicze. Jeśli nakład jest tak wysoki, to do kogo tygodnik rzeczywiście dociera? Czy sięga po niego głównie inteligencja, czy też ma szerszą publiczność?

Myślę, że „New Yorker” ma bardzo wyraźnie wyobrażonego czytelnika. To ktoś, kto zna mapę amerykańskiego życia literackiego i kulturalnego, kto rozpoznaje odniesienia, którymi pismo się posługuje. Tak jak już wspomniałem, „New Yorker” ma wciąż charakter aspiracyjny. Kojarzy się z powodzeniem w świecie biznesu, a dla pisarzy i pisarek publikacja na jego łamach jest wyznacznikiem sukcesu literackiego. Wydaje mi się, że te skojarzenia zachęcają osoby, które po niego sięgają, do uczestniczenia w micie pisma.
Wiele osób, z którymi rozmawiałem, podkreślało, że to duża siła „New Yorkera”. Weźmy taki przykład. Przychodzisz do lekarza albo dentysty i w poczekalni leży „New Yorker”. Już sama jego obecność mówi coś o charakterze tego miejsca. Czytelnicy przyzwyczajają się też do tego, że pismo ma własne kody i że mogą je rozpoznawać. Widać to choćby po okładkach, które nawiązują do wcześniejszych okładek. „New Yorker” bawi się własną historią i prowadzi pewną grę z czytelnikami. Stali czytelnicy dobrze się w tej grze odnajdują. Komuś, kto jej nie zna, może się wydać hermetyczna, a czasem wręcz zniechęcająca.
Gdyby potraktować „New Yorkera” jako jeden ogromny tekst literacki, o czym by był? Czy wciąż przede wszystkim o Nowym Jorku? Czy może już o całej Ameryce, o ambicji, o zmianach społecznych i politycznych?
O wszystkich tych rzeczach. „New Yorker” zaczynał jako pismo zapatrzone w Manhattan, ale potem otworzył się na świat. Z czasem stał się miejscem, w którym można namyślać się nad Nowym Jorkiem w relacji do reszty Stanów i do tego, co dzieje się poza nimi. Szczególnie dobrze widać to w okresie, w którym tygodnikiem kieruje David Remnick. To już przecież kilka dekad. Kiedy z nim rozmawiałem, mówił, że ma świadomość, iż nie będzie redaktorem naczelnym jeszcze przez wiele lat. Zamierza przez jakiś czas zostać, ale ten okres powoli dobiega końca. Potem inne osoby będą musiały zdecydować, w jaki sposób budować przyszłość tygodnika.
Porozmawiajmy jeszcze o tym, co można by nazwać „New Yorkerem” a sprawą polską. Okres Solidarności i stanu wojennego był pod tym względem szczególny. Polska stała się wtedy ważnym tematem w Nowym Jorku. „New Yorker” piórem Jonathana Schella pisał o Solidarności jako ruchu, którego znaczenie wykraczało daleko poza granice Polski. Po wprowadzeniu stanu wojennego magazyn otwarcie pisał o represjach i o tym, co polski ruch znaczył dla idei wolności. Czy to wyczerpuje wątek polski w stuletniej historii pisma?
Zdecydowanie nie. To tylko jeden z wielu wątków tej obecności. Wspominaliśmy już o literaturze. Można tu wymienić Stanisława Lema, Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza czy Wisławę Szymborską.
Jeśli chodzi o nowsze wątki, przede wszystkim myślę o tekstach, które ukazały się w związku z rosyjską napaścią na Ukrainę. Polska zaistniała wtedy bardzo wyraźnie na łamach „New Yorkera”. W tygodniku ukazało się sporo materiałów, które podejmowały ten temat. To jeden z najnowszych rozdziałów polskiej obecności w piśmie, ciekawy także ze względu na geopolitykę.
Na koniec pytanie, którego, jestem niemal pewna, nikt ci jeszcze nie zadał. Gdybyś został redaktorem „New Yorkera”, czego nie pozwoliłbyś zmienić, a czym zająłbyś się w pierwszej kolejności?
To bardzo hipotetyczne pytanie. Zbyt hipotetyczne, abym mógł na nie odpowiedzieć.
Bardzo ciekawa rozmowa! A New Yorker ( obok The Atlantic) to moje ulubione pismo! Dziekuję!
LikeLike